مفاهیم سواد مالی

مفاهیم سواد مالی در سه دهه اخیر به‌عنوان حوزه‌ای میان‌رشته‌ای میان اقتصاد رفتاری، آموزش و سیاست‌گذاری عمومی شکل گرفته است. پژوهش‌های پایه‌ای نشان داده‌اند که سطح دانش مالی فردی ـ اعم از فهم سود مرکب، تورم، ریسک و تنوع‌سازی سرمایه‌گذاری ـ ارتباط مستقیم و قابل‌توجهی با نحوه برنامه‌ریزی بازنشستگی، پس‌انداز خانواده و تصمیم‌گیری در قبال بدهی دارد.

از این رو دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی (مانند OECD/INFE) چارچوب‌ها و شاخص‌هایی برای اندازه‌گیری و ارتقاء سواد مالی تعریف کرده‌اند. این بدنه علمی هم مباحث اندازه‌گیری (مثلاً پرسش‌های ساده اما قابل سنجش لوساردی ـ میچل) و هم ارزیابی اثربخشی مداخلات آموزشی (برنامه‌های مدرسه‌ای، دوره‌های آنلاین، آموزش کارمندان) را پوشش می‌دهد.

از منظر آموزشی و سیاستی، متون سواد مالی به دو خانواده اصلی تقسیم می‌شوند: نخست، کتاب‌ها و دستورالعمل‌های کاربردی برای عموم (شامل خانوارها، نوجوانان و دانشجویان) که بر مهارت‌های روزمره مالی تمرکز می‌کنند (بودجه‌بندی، پس‌انداز، مدیریت بدهی، سواد بانکی).

سپس، متون تخصصی و دانشگاهی که به روش‌های اندازه‌گیری، اقتصاد رفتاری و سیاست‌گذاری آموزش مالی می‌پردازند. گزارش‌های چندملیتی OECD و تحلیل‌های مروری نشان می‌دهد که اثربخشی آموزش مالی با طراحی متناسب فرهنگی ـ زبان، تکرار مداخلات و پیوند با نهادهای توزیع‌کننده خدمات مالی (بانک‌ها، مدارس، نهادهای رفاهی) افزایش می‌یابد.

بنابراین تولید متن‌های بومی‌شده ـ از جمله متونی که ملاحظات مذهبی و مقررات ملی را مدنظر دارند ـ یکی از راهبردهای مهم در ترویج سواد مالی در کشورهایی مانند کشور خودمان، ایران است.

درباره کتاب

کتاب مفاهیم سواد مالی: استانداردهای بین‌المللی با رویکرد ایرانی ـ اسلامی، نوشته محمدرضا سیمیاری و محمدحسین محمدبیگی (منتشرشده توسط انتشارات دانشگاه امام صادق) مجموعه‌ای است که می‌کوشد چارچوب‌های بین‌المللی و سرفصل‌های مرجعی در سواد مالی را با مقتضیات فرهنگی، مقررات شرعی و زمینه‌های نهادی ایران تلفیق کند.

محتوای کتاب غالباً حول مفاهیم بنیادین سواد مالی (واحدهای پولی، قدرت خرید و تورم، سود ساده و مرکب، بودجه خانوار، مدیریت بدهی، و مقدمات سرمایه‌گذاری) تنظیم شده و سپس با نگاهی تطبیقی به استانداردها و توصیه‌های بین‌المللی ـ مانند ابزارهای OECD/INFE و پرسش‌های معیار لوساردی ـ چشم‌انداز و راهکارهایی برای بومی‌سازی ارائه می‌دهد.

ساختار کوتاه و متمرکز کتاب، آن را برای استفاده آموزشی در دوره‌های مقدماتی، کارگاه‌های توانمندسازی و برنامه‌های آموزش مالی در دانشگاه و سازمان‌ها مناسب می‌سازد.

قوت اصلی اثر، تلاش برای «بومی‌سازی» استانداردهای بین‌المللی و لحاظ کردن آموزه‌های شرعی و مقررات مالی اسلامی در چارچوب سواد مالی است که در فضای علمی ـ عمومی ایران کمبود آن از پیش، احساس می‌شد.

درباره نویسنده

محمدرضا سیمیاری در عرصه سواد مالی و بانکداری اسلامی در ایران چهره‌ای شناخته‌شده است. وی دانشجوی دکتری مدیریت مالی در دانشگاه شهید بهشتی است و دارای کارشناسی و کارشناسی ارشد در رشته «معارف اسلامی و مدیریت مالی» از دانشگاه امام صادق است.

سابقه تدریس، مشاوره در پروژه‌های مالی و حضور در برنامه‌های ترویجی سواد مالی از جمله فعالیت‌های حرفه‌ای اوست. سیمیاری در متون و مقالاتی به موضوعاتی مانند آموزش سواد مالی، بانکداری اسلامی و مدیریت مالی شخصی پرداخته و در فضای نشر دانشگاهی و آموزشی ایران فعال است.

در عمل، سیمیاری هم‌چنین در نهادهای مرتبط با آموزش و پرورش مالی و اکادمی های تخصصی حضور دارد و در پروژه‌هایی مانند ترجمه و سازگارسازی متون بین‌المللی سواد مالی (برای نمونه: برخی گزارش‌ها و استانداردهای OECD) مشارکت کرده است.

او به‌عنوان مدرس و پژوهشگر حوزه‌های بانکداری اسلامی و سواد مالی فعال بوده است که نشان می‌دهد بیشتر تمرکز پژوهشی و اجرایی وی معطوف به «تطبیق استانداردها با زمینه ایران» بوده است.

محمدحسین محمدبیگی یکی از هم‌مؤلفان این کتاب است که در حوزه آموزش مالی، پژوهش کاربردی و تدوین محتوای آموزشی سواد مالی فعال است. سکوی فعالیت محمدبیگی اغلب در مرز پژوهش و کاربرد (applied research) قرار دارد؛ یعنی ترکیب تولید محتوا، برگزاری کارگاه‌ها و آماده‌سازی منابع آموزشی برای گروه‌های هدف (دانش‌آموزان، دانشجویان، کارکنان نهادهای مالی).

سایر کتب

از آثار محمدرضا سیمیاری می‌توان از این عناوین نام برد.

• آموزش سواد مالی در اروپا (ترجمه)، قدیانی، ۱۳۹۸؛
• مدیریت مالی شخصی، دانشگاه جامع امام حسین، ۱۳۹۹؛
• مفاهیم سواد مالی: استانداردهای بین‌المللی با رویکرد ایرانی ـ اسلامی، دانشگاه امام صادق، ۱۴۰۳.