طراحی از منظره با مداد

طراحی از منظره با مداد زیرشاخه «طراحی منظره» بخشی از سنت بلندمدت متون عملی هنری‌اند که هدف‌شان انتقال مهارت‌های دیداری و فنی به خواننده‌ و هنرآموز است. در خارج از ایران، از دهه‌ها پیش ناشرانی همچون Walter Foster و Dover مجموعه کوتاه‌های عملی و گام‌به‌گام را منتشر کرده‌‌اند.

با ترکیب عکس‌ها، اسکچ‌های مرحله‌ای و تمرین‌های هدفمند، مهارت‌هایی چون مشاهده‌ی دقیق، درک ارزش‌ها (values)، ترکیب‌بندی، پرسپکتیو و تکنیک‌های سایه‌زنی (hatching, blending, stippling) را به‌صورت قابل‌عمل آموزش می‌دهند. این کتاب‌ها معمولاً برای مخاطب خودآموز (هنرآموز غیرحرفه‌ای علاقه‌مند) و نیز به‌عنوان منابع تکمیلی در کارگاه‌ها و دوره‌های مقدماتی طراحی به‌کار می‌روند.

مزیت روشن چنین آثاری، انتقال سریع مهارت‌های کاربردی است و در عین حال محدودیت‌شان در فقدان مباحث نظری عمیق یا بحث‌های آکادمیک مفصل درباره زبان بصری و تاریخ هنر دیده می‌شود که البته معمولاً مدنظر هنرآموز آماتور نیز قرار ندارد.

از دیدگاه آموزشی، اثربخشی چنین متنی زمانی افزایش می‌یابد که ساختاری مرحله‌ای داشته باشند (دیدن، ترسیم اولیه، اصلاح ساختار، پرداخت ارزش‌ها و بافت)، و تمرین‌های پیشنهادی کتاب بتواند مهارت مشاهده و گزینش عناصر تصویری را به‌صورت مکرر تقویت کند.

در سطح جهانی، مجموعه‌های آموزشی گام‌به‌گام (مانند سری‌های Walter Foster) نقش مهمی در دموکراتیزه‌کردن آموزش هنر ایفا کرده‌اند بدین سان که مسیرِ ورودی کم‌هزینه و سریع را برای مخاطبانی که دسترسی به کلاس‌های حضوری حرفه‌ای ندارند فراهم نمودند. این نوع کتاب‌ها معمولاً با ارائه تمرین‌ها و پروژه‌های کوچک و نمونه‌کارهای روشن، تسلط و اعتمادبه‌نفس هنرجو را به نحوی تقویت می‌نمایند که به تولید مداوم آثار تشویق شود.

درباره کتاب

ترجمه فارسی منتشرشده با عنوان «طراحی از منظره با مداد»، از مجموعه کوتاه آموزشی Gene Franks است که قالب اصلی‌اش در زبان انگلیسی با عنوان Landscapes in Pencil توسط Walter Foster و در ابتدای دهه نود میلادی، منتشر شده است.

در ایران نیز این اثر توسط انتشارات یساولی به بازار نشر عرضه شده. ساختار کتاب فشرده و پروژه‌محور است: ابتدا ابزارها و درجات مداد (HB, 2B, 4B و غیره)، نکات مربوط به انتخاب کاغذ و پاک‌کن، و اصول پایه دیداری (مرکز توجه، خط افق، پرسپکتیو ساده) معرفی می‌شود.

سپس با چند تمرین مرحله‌ای به آموزش تبدیل یک منظره ساده به یک تصویر ارزش‌گذاری‌شده (shaded drawing) می‌پردازد. این فرم آموزشی برای خوانندگان مبتدی که دنبال دستیابی سریع به تکنیک‌های پایه هستند مناسب و کارآمد است.

اختصار و فشردگی و وضوح آموزشی، ترتیب گام‌به‌گام روشن برای تمرین، تمرکز عملی بر مهارت‌هایی که بلافاصله در طراحی منظره قابل اجرا هستند (سایه‌زنی، بافت گیاهی، آب و آینه آب، تشکیل آسمان و ابر)، قالب دیداری که نمونه‌های کامل‌شده و مراحل میانی را کنار هم قرار می‌دهند و نهایتاً، تبدیل اسکچ به اثر نهایی، همگی از ویژگی‌های دوره آموزشی این کتاب است.

محدودیت‌ها نیز روشن‌اند: کتاب چارچوبی مقدماتی دارد و برای یادگیری عمیق‌تر نیاز به منابع تکمیلی (کتاب‌های جامع‌تر درباره ترکیب‌بندی پیشرفته، نور و رنگ، یا آموزش آکادمیک آنالیز منظره) ثمربخش خواهد بود. طراحی از منظره با مداد، اثر ژن فرانک را می‌توان یک راهنمای عملی و ورودِ کم‌مانع به طراحی منظره دانست؛ اثری بسیار مناسب برای تمرین خانگی، کارگاه‌های مدرسه‌ای و شروع دوره‌های آمادگیِ سطوح متوسط.

درباره نویسنده

ژن فرانک (Gene Franks) هنرمندی آمریکایی است که شهرتش بیش از همه در دو حوزه دسته‌بندی می‌شود،؛ نخست تولید آثار منظره‌نگارانه و موضوعات مرتبط با مناظر کالیفرنیا و جنوب‌غرب آمریکا، و دوم نگارش و تولید مجموعه‌های کوتاه آموزشی طراحی و نقاشی برای ناشرانی مانند Walter Foster.

وی آثاری در ژانر مناظر و با موضوعات مرتبط با فرهنگ جنوب‌غرب آمریکا تولید نموده است و آثارش در گالری‌های مختلف (از جمله در بخش‌های ساحلی کالیفرنیا و برخی بازارهای هنری منطقه‌ای) عرضه شده‌اند؛ همزمان او در طول دوران حرفه‌ای‌اش به آموزش و انتشار کتاب‌های راهنمای عملی برای هنرجویان علاقه‌مند پرداخته است.

سایر کتب

از آثار ژن فرانک می‌توان به این عناوین اشاره نمود.

• طراحی از منظره با مداد (Landscapes in Pencil)، Walter Foster Publishing، ۱۹۹۰؛
• هنر طراحی با مداد (The Art of Pencil Drawing / برخی نسخه‌ها با عنوان‌های مشابه در مجموعه Walter Foster)، Walter Foster Publishing ـ نسخه‌های تجدیدچاپ‌شده (اطلاعات چاپ اصلی ۲۰۰۴).