مهمان ‌های ناخوانده

ادبیات کودکانه‌ای مانند مهمان‌های ناخوانده در چارچوب مطالعات ادبیات توسعه‌محور (developmental literature) قرار می‌گیرد. این شاخه از پژوهش ادبی به بررسی آثاری می‌پردازد که رشد روان‌شناختی، اجتماعی و اخلاقی کودکان را هدف قرار داده‌اند.

مطابق نظریات ون دن براج (Van den Broek) و همکارانش، چنین متونی با ساختار روایت‌محور، شخصیت‌هایی با تنش‌های ساده ولی نمادین به کودکان کمک می‌کنند تا پرسش‌های بنیادین درباره رابطه با دیگران و جایگاه خود در جامعه را تجربه کنند.

همچنین، مطالعات تطبیقی نشان داده‌اند که آثار کلاسیکی مانند چارلی و کارخانه شکلات‌سازی (Charlie and the Chocolate Factory) اثر رولد دال و گردباد توت‌فرنگی (The Strawberry Wind) اثرهایدر، علیرغم تفاوت در سبک، در ایجاد تقویت همدلی و هنجارهای اجتماعی در کودکان نقش مشابهی ایفا می‌کنند.

این نوع آثار در ادبیات جهانی کودکان، در زمره داستان‌های با پیام اجتماعی و اخلاقی قرار می‌گیرند که پیشینه‌ای به قدمت قرن بیستم دارند و با هدف تقویت ارزش‌های انسانی در مخاطبان خردسال شکل گرفته‌اند. ن

مونه‌ برجسته جهانی آن، «شازده کوچولو» (Le Petit Prince) اثر آنتوان دو سنت‌اگزوپری (Antoine de Saint‑Exupéry) است که با نمادگرایی و پیام‌های انسان‌دوستانه‌اش توانسته است مخاطبان کودک و بزرگسال را متأثر سازد و در ادبیات کلاسیک جایگاه برجسته‌ای بیابد.

تم هم‌زیستی، دوستی و اخلاق در این گونه آثار نیز در مجموعه « آنجلای نارنجی» (The Orange Angela) نوشته فرانسیس هاجت یا «چرا خرگوش‌ها دم دارند» از فولکلورهای اروپایی دیده می‌شود. این تم‌ها در پژوهش‌های علمی ادبیات کودکان به‌عنوان ابزارهای مؤثر در تربیت اجتماعی و شناختی بررسی شده‌اند.

درباره کتاب

در کتاب «مهمان‌های ناخوانده» اثر فریده فرجام، خواننده با یک داستان ماندگار در ادبیات کودک و نوجوان فارسی روبه‌رو می‌شود. نخستین جلد منتشرشده توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است. نخستین بار در سال ۱۳۴۵ خورشیدی منتشر شد. این اثر با استقبال گسترده چندین نسل مواجه شده و با شمارگان بیش از ۴۱۲ هزار نسخه در چاپ سی‌ویکم خود قرار دارد.

متن این کتاب حول محور هم‌زیستی مسالمت‌آمیز، مهمان‌نوازی، پذیرش تفاوت‌ها و کمک به دیگران می‌چرخد و با زبانی ساده و تصویری نزدیک به تجربه‌های روستایی، به کودکان و نوباوگان مفاهیم بنیادی اجتماعی را می‌آموزد.

درباره نویسنده

فریده فرجام در ۲۲ دی ۱۳۱۳ خورشیدی در تهران، ایران متولد شد. بعدها تحصیلات دبیرستانی خود را در تهران و پاریس (فرانسه) به پایان برد.

در سال ۱۳۳۶ خورشیدی وارد دانشگاه تهران شد و در رشته ادبیات فرانسه فارغ‌التحصیل گردید. هم‌زمان به کار نمایشی و نویسندگی پرداخت. نخستین داستان‌های کوتاهش را در دهه ۱۳۳۰ در مجله‌های ادبی آن زمان منتشر کرد.

فریده فرجام از نخستین فعالان ادبیات کودکان در ایران بود که به عضویت شورای کتاب کودک درآمد. او به‌همراه دیگر نویسندگان پیشگام این عرصه، در شکل‌گیری ادبیات کودک معاصر ایران نقش بی‌نظیری داشته است.

فریده فرجام همسر سابق «بیژ« مفید» خالق نمایشنامه برجسته «شهر قصه» بود. آثار او در ایران با معرفی کتاب «مهمان‌های ناخوانده» در سال ۱۳۴۵ خورشیدی به‌ عنوان نخستین کتاب منتشرشده توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شناخته می‌شود.

پس از سال‌ها فعالیت در ایران، او به دعوت گروه‌های نمایشی و فرهنگی به خارج از کشور رفت. در فرانسه، هلند و ایالات متحده آمریکا در عرصه‌های نویسندگی، فیلم‌نامه‌نویسی و کارگردانی فعالیت نموده است. فریده فرجام در زمان نگارش این متن (زمستان ۱۴۰۴)، در سن نود سالگی قرار دارد.