دختری که پروانه شد

دختری که پروانه شد جز ژانر ادبیات داستانی کودک و نوجوان است. این ژانر یکی از ژانرهای حیاتی در منظومه فرهنگی جوامع است که وظیفه‌اش نه‌فقط سرگرم‌سازی، بلکه انتقال مفاهیم تربیتی، فرهنگی، تاریخی و اخلاقی متناسب با درک و نیازهای روان‌شناختی این گروه سنی است.

در این‌گونه آثار، داستان‌پردازی اغلب با بهره‌گیری از زبان ساده، شخصیت‌های باورپذیر و فضاهای ملموس یا خیالی انجام می‌گیرد، تا پیام‌های مورد نظر در دل تجربه‌ای ادبی و نه آموزشی صرف به مخاطب منتقل شود.

از اوایل دهه ۱۳۴۰ خورشیدی، با فعالیت نهادهایی چون کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، این نوع ادبیات در ایران توسعه بیشتری یافت و به تدریج با درون‌مایه‌های متنوع‌تری چون هویت، تاریخ، مذهب، عدالت و مقاومت آمیخته شد.

در حوزه خاص ادبیات مذهبی ـ تاریخی نوجوان، نویسندگان ایرانی تلاش کرده‌اند تا وقایع صدر اسلام یا دوران پیش از آن را از منظر کودک یا نوجوان بازآفرینی کنند، تا مخاطب امروزی نه‌تنها با مفاهیم بنیادین دینی آشنا شود، بلکه با بهره‌گیری از شخصیت‌پردازی و تخیل، ارتباط عاطفی و ذهنی با این وقایع پیدا کند.

کتاب دختری که پروانه شد در همین چهارچوب جای می‌گیرد و کوشیده است از بستر یک روایت داستانی، بحران هویت، سرکوب زنان، و طلوع مفاهیم عدالت و کرامت انسانی در سایه تحولات اعتقادی را در قالب تجربه‌ای شخصی و قابل لمس به تصویر بکشد. این رویکرد، به‌ویژه با توجه به تمرکز بر مخاطب نوجوان، روشی مؤثر برای آموزش غیرمستقیم و تقویت حافظه تاریخی ـ دینی تلقی می‌شود.

درباره کتاب

کتاب دختری که پروانه شد نوشته رقیه بابایی، اثری در حوزه ادبیات داستانی نوجوانان است که در بستر تاریخی دوران جاهلیت شبه‌جزیره عربستان روایت می‌شود. داستان از دختری به نام زیتون سخن می‌گوید که پدرش قصد دارد او را مطابق رسوم آن دوران زنده‌به‌گور کند.

با این حال، مردی رهگذر با پرداخت مبلغی اندک، جان او را می‌خرد و نجاتش می‌دهد. زیتون در ادامهٔ مسیر زندگی‌اش در پی یافتن مادر گمشده‌اش برمی‌آید و برای این منظور تصمیم می‌گیرد خلخالی را سرقت کند تا آن را بفروشد و با درآمد حاصل، اثری از مادر بیابد، اما صاحب خلخال متوجه ماجرا می‌شود و داستان به مسیری تازه کشیده می‌شود.

این روایت با نثری روان و زبانی متناسب با مخاطب نوجوان، کوشیده است تا از خلال یک قصه شخصی، ابعادی از وضعیت اجتماعی و فرهنگی آن دوران، به‌ویژه در حوزه زن‌ستیزی و ارزش‌های نوپدید پس از بعثت را به تصویر بکشد.

نویسنده با بهره‌گیری از عناصر کلاسیک داستان‌پردازی، پیام‌هایی اخلاقی، تاریخی و فرهنگی را در بستر یک داستان تعلیق‌آمیز و پرکشش گنجانده است. این کتاب توسط انتشارات مهرستان در سال ۱۴۰۰ منتشر شده و در زمره آثار داستانی مذهبی با گرایش اجتماعی برای گروه سنی نوجوان قرار می‌گیرد.

درباره نویسنده

رقیه بابایی نویسنده‌ای است که تمرکز اصلی آثارش بر روایت‌های داستانی مبتنی بر واقعیت‌های تاریخی و فرهنگی در حوزه کودک و نوجوان قرار دارد. آثار او اغلب با رویکردی دینی و تربیتی نوشته می‌شوند و در عین حال به مباحث اجتماعی و تربیتی نیز توجه دارند.

وی با روایت‌هایی جذاب و شخصیت‌پردازی مناسب برای سنین پایین‌تر، توانسته است مخاطب کودک و نوجوان را به سوی تجربه‌های تاریخی و معنوی سوق دهد. از دیگر کتاب‌های شاخص او می‌توان به سفر به قلعه خورشید اشاره کرد.

اثری که در سال ۱۳۹۸ از سوی نشر کتاب جمکران روانه بازار شد و در حوزه داستان نوجوان با مضامین مذهبی قرار می‌گیرد. همچنین کتاب به وقت ۳۱۵ که در سال ۱۴۰۳ توسط انتشارات شهید کاظمی منتشر شد. به روایت زندگی شهید محمد اسلامی از زاویه‌ای داستانی و تأثیرگذار می‌پردازد. در زمره آثار زندگی‌نامه‌ای داستانی محسوب می‌شود

سایر کتب

از آثار رقیه بابایی می‌توان به این عناوین اشاره نمود.

• سفر به قلعه خورشید، انتشارات کتاب جمکران، ۱۳۹۸؛
• دختری که پروانه شد، انتشارات مهرستان، ۱۴۰۰؛
• به وقت ۳۱۵، انتشارات شهید کاظمی، ۱۴۰۳.