می‌خوای رازی رو بدونی؟

می‌خوای رازی رو بدونی؟ در خصوص گونه ادبی چنین آثاری، می‌توان از عنوان «نوآر خانگی / تریلر روان‌شناختی» بهره گرفت. در یک دسته‌بندیِ معتبر معاصر، رمان‌هایی که امروز معمولاً با برچسب‌های «تریلر روان‌شناختی»  و زیرگونه مشخص «نوآر خانگی» شناخته می‌شوند، حول دو محور اصلی می‌چرخند:

الف) تمرکز بر فضای «خانه/خانواده/روابط نزدیک» به‌مثابه عرصه‌ای که خطر و راز می‌تواند ریشه بدواند

ب) تمرکز بر آسیب‌شناسی روانی راویان یا دیگر شخصیت‌های نزدیک به راوی (اعتمادناپذیری راوی، گسست حافظه، یا فروپاشی هویت).

این زیرگونه در ادبیات معاصر جهانی از اوایل دهه ۲۰۱۰ میلادی رشد چشمگیری داشته و به‌ویژه پس از موفقیت تجاری و فرهنگی آثاری مانند Gone Girl (Gillian Flynn) و The Girl on the Train (Paula Hawkins) به‌عنوان یک موج ادبی و بازاری تثبیت شد.

پژوهش‌های ژانری و مطالعات ادبی نشان داده‌اند که «نوآر خانگی» معمولاً موضوع‌هایی چون خشونت خانگی، «gaslighting» (گمراه‌سازی روانی)، و بازخوانی نقش‌های جنسیتی را به‌صورتی متمرکز و انتقادی به صحنه می‌آورد و از منظر روایت‌شناختی به تکنیک‌هایی مانند راوی نامطمئن، بازسازی زمانِ خاطره، و مونولوگ‌های درونی تکیه می‌کند.

 در عین حال این زیرگونه پیامدهای اجتماعی عمیقی را منعکس می‌نماید (مثلاً بحث‌های مربوط به کنترل ایدئولوژیک، خشونت جنسیتی و نمایشی شدن زندگی خصوصی در شبکه‌های اجتماعی).

مطالعات انتقادی نوین حوزه جرم و ادبیات، به‌ویژه روی نقش جنسیتی، رابطه رسانه و پرونده‌های خصوصی، و تبدیل رنج شخصی به سوژه عمومی تمرکز نموده‌اند؛ لذا وقتی با رمان‌هایی مانند «می‌خوای رازی رو بدونی؟» سروکار داریم، باید هم زمان روایت، بستر اجتماعی/رسانه‌ای و تکنیک راوی را به‌عنوان سه رکن هم‌وابسته بررسی نماییم.

درباره کتاب

رمان «می‌خوای رازی رو بدونی؟» نوشته فریدا مک‌فادن، قصه اپریل ـ یک کیک‌پز/ویدئوبلاگر محبوب ـ را روایت می‌کند که زندگی ظاهراً شیرین و برازنده‌اش کم‌کم در معرض افشاگری رازی از گذشته قرار می‌گیرد.

پیامد آن به شکل هراس روانی، شک و پارانویا برای او و اطرافیانش تکوین و تجلی می‌یابد. کتاب با قرار دادن «پرسش‌های مزاحم و پیامک‌های مرموز» در بطن روایت، تدریجاً لایه‌های پنهان گذشته را برمی‌گشاید و خواننده را در یک بازی تو در توی کشف حقیقت و بازخوانی انگیزه‌ها می‌گذارد.

از حیث فرم، اثر حاضر، مثال نسبتاً روشنی است از الگوی «نوآر خانگی» که در بخش مقدمه کوتاه، توصیف شد: راویان محدود اطلاعات، بازنمایی زندگی عمومی رسانه‌ای در برابر زندگی خصوصی، و استفاده از ریتم ترکیبی تعلیق و فلاش‌بک برای نگه داشتن کنجکاوی خواننده.

قوت اثر در ضرباهنگ سریع، توانایی در خلق فضاهای اضطرابی روزمره، و بهره‌گیری از موضوع «شخصیت عمومی» (influencer) به‌عنوان زمینه معاصر تنش است ـ عنصری که کتاب را برای خواننده بازار فعلی محبوب می‌سازد.

از طرف دیگر، نقدهای ادبی/خوانندگان گاهی به «خط سست انگیزه‌پردازی» یا اتکای بیش از حد بر «چرخش‌های پرتعلیق بیرونی» اشاره کرده‌اند که ممکن است در ساحت روایت‌پردازی عمیق روان‌شناختی ضعف‌هایی برجای گذارد.

به عبارت دیگر، اگر خواننده به‌دنبال تبیین‌های روان‌شناختی بسیار دقیق است، ممکن است این اثر در برخی نقاط سطحی به‌نظر برسد. به هر صورت خواننده اثر بایستی خویش در مرتبه نخست به آن چه برای خواندن انتخاب نموده است واقف باشد.

برای خواندن یک رمان مبتنی بر حقایق علمی روان‌شناختی، نویسنده متن حاضر، رمان «بیمار خاموش» (The Silent Patient) نوشته‌ الکس مایکلیدس (Alex Michaelides) را پیشنهاد می‌نماید؛ لیکن، تأکید دارد، هیچ یک از این دو عنوان (کتاب حاضر و اثر پیشنهادی)، ساختار و هدف یکسانی را نداشته و پی نمی‌گیرند.

درباره نویسنده

فریدا مک‌فادن (Freida McFadden) نویسنده‌ای است که در جریان دهه ۲۰۱۰ از راه خودنشر (انتشار شخصی آثار) (Amazon KDP) وارد نشر داستان‌های پزشکی/هجوی کوتاه شد؛ وی سپس در ژانر تریلر روان‌شناختی به تولید مستمر و پرفروش آثارش پرداخت. وی متولد ۱۹۸۰ در نیویورک است.

به ادعای خودش، در کنار نویسندگی، پزشک شاغل در منطقه بوستون است و در زمینه «آسیب‌های مغزی» به فعالیت‌های بالینی می‌پردازد؛ ترکیب «پزشک شاغل» و «نویسنده پرکار» در مصاحبه‌ها و گزارش‌های مطبوعاتی معتبر نیز بازتاب یافته است.

تا زمان نگارش این متن (مهر ۱۴۰۴) وی توانسته تصویری مناسب و بازارپسند را از خود و فعالیت و زندگی روزمره‌اش ارائه نماید. از اطلاعات برخط موجود چنین بر می‌آید که مک‌فادن زمانی را به عنوان دانشجو در دانشگاه هاروارد (Harvard University) و در مقطع کارشناسی سپری نموده.

لیکن رشته تحصیلی وی مرتب با ریاضیات عنوان شده است. این سابقه تحصیلی وی پیش از پرداختن به رشته پزشکی و پس از آن ادامه فعالیت پزشکی با رویکردی بالینی بوده است. سابقه پزشکی مک‌فادن، در حوز آسیب مغزی بوده است که با مطالعه آثارش چنین می‌توان نتیجه گرفت که همین فعالیت‌ها و مطالعات، نقشی محوری را در شکل‌گیری فضای تریلری داشته که بر آثار وی حاکم است.

سایر کتب

از آثار فریدا مک‌فادن می‌توان به این عناوین اشاره نمود.

• شیطان اسکراب می‌زند (The Devil Wears Scrubs)، Self-published (Amazon KDP)، ۲۰۱۳؛
• سوئیساید مد / دِد مد (Suicide Med ) Dead Med)، Self-published / نسخه اولیه الکترونیک (اصلی: ۲۰۱۴؛ بازچاپ/تصحیح: ۲۰۲۴) ـ ۲۰۱۴ (نسخه اصلی)؛
• بیبی سیتی (Baby City) [هم‌نویس]، Self-published، پلتفرم‌های دیجیتال ۲۰۱۵؛
• آسیب مغزی (Brain Damage)، Self-published، نشر دیجیتال ۲۰۱۶؛
• شیطانی که می‌شناسی (The Devil You Know)، Self-published، دیجیتال ۲۰۱۷؛
• معشوقه سابق (The Ex)، Self-published، انتشار گسترده دیجیتال ۲۰۱۹؛
• می‌خوای رازی رو بدونی؟ (Want to Know a Secret?)، Hollywood Upstairs Press، (انتشار اولیه الکترونیک، سپس نسخه‌های دیگر) ۲۰۲۱؛
• خانم مستخدم (The Housemaid)، Bookouture / Grand Central، (چاپ بین‌المللی) ۲۰۲۲؛
• راز خانم مستخدم (The Housemaid’s Secret)، Bookouture / Grand Central، ۲۰۲۳؛
• وارد دی (Ward D)، Grand Central، انتشار بین‌المللی ۲۰۲۳.