شمریت و حریت

شمریت و حریت در میان شیعیان دوازده‌امامی، به‌ویژه در ایران، دو مقوله مهم و پرکاربرد در بستر تحلیل تاریخی و معنایی این مکتب محسوب می‌شود.

شمریت، برگرفته از نام شمر بن ذی‌الجوشن، نمادی از بی‌رحمی، استبداد و نفاق در تاریخ کربلا و تشیع است. در مقابل، حریت، که در نهضت حسینی به اوج می‌رسد، تجسم آزادی، آزاداندیشی و وفاداری به حق در برابر ظلم است.

این دو مفهوم در گفتمان دینی شیعی عمدتاً به‌عنوان شاخص‌های متضاد شخصیتی و رفتاری معرفی می‌شوند که به بازتعریف مرزهای اخلاقی، هویت دینی و سیاسی شیعیان در طول تاریخ کمک کرده‌اند.

از منظر فلسفه اخلاق و جامعه‌شناسی دینی، شمریت نمادی از انحراف از عدالت و کرامت انسانی است. در گفتمان روحانیون و مفسران شیعه، شمر به‌عنوان چهره‌ای شناخته می‌شود که تمامی ارزش‌های اخلاقی و معنوی جامعه را به سود قدرت و جاه‌طلبی کنار گذاشته است.

در سوی مقابل، حریت در اندیشه شیعی از جایگاه والایی برخوردار است. مفاهیمی مانند آزادگی، حق‌طلبی و آزاداندیشی همواره در متن تفکر شیعی وجود داشته‌اند.

این مفاهیم با رویداد عاشورا و قیام امام حسین پیوندی ناگسستنی دارند. حریت در تشیع نه تنها به معنای آزادی از بندگی ظاهری است، بلکه به آزادی در اندیشه و وفاداری به حقیقت تعبیر می‌شود.

تأکید بر تقابل شمریت و حریت، ابزار مؤثری برای بازتولید هویت جمعی شیعیان ایرانی بوده است. در مراسم عاشورایی و ادبیات مذهبی، حریت همواره به‌عنوان فضیلتی الهی معرفی می‌شود که شمر و هم‌پیمانان او فاقد آن بودند.

این تقابل در بازخوانی رویدادهای تاریخی و گفتمان سیاسی نیز کارکرد دارد و به شیعیان کمک کرده است تا خطوط فکری و رفتاری خود را در برابر جریان‌های استبدادی و ضدعدالت ترسیم کنند.

درباره کتاب

در پشت جلد کتاب می‌خوانیم:

تا آب پیدا نشود، مشخص نمی‌شود چه کسی شاکر خوبی است! به عبارت دیگر بعضی آب پیدا نکرده‌اند، والا شاکر خوبی هستند. به بعضی باید فرصت داد و البته خدا کند برای بعضی‌ها ترجیحاً آب پیدا نشود! خدا کند به بعضی فرصت ندهد تا خودی نشان دهند و ضمیر خود را بروز دهند؛ شاید عالم را روی شمر را سفید! چرا که آن‌ها هم شمر خوبی هستند!

باید از این «شمر بالفعل» که در سال ۶۱ درس عبرت گرفت برای آن‌ها که هنوز «شمر بالقوه» دارند. آن‌ها اگر برای سر بریدن این شمر بالقوه دست به کار نشوند و تا پریشان فاجعه‌ای رقم نزنند، آرام نمی‌گیرند.

شاخص‌های شمریت راهنمایی است؛ راهی که روزگاری، شمر را شمر کرد. این جاده مجرب است! شمر شدن در آن تضمین است! هرکه این راه را بپیماید و این صفات و رفتار را در خود داشته باشد منتظر آن روز ناگوار باشد.

در مقابل، بهانه‌ای برای آشتی، «حر شدن»، بازگشت به امام حسین است! پذیرفتن و پایان دادن به روزگاری که بوی شمر می‌دهد. به واسطه حر دری گشوده شد تا همان‌طور که سهمی از شمریت برای شمر بود، سهمی از حر بودن نیز برای حسین. همه می‌توانند حر بالفعل باشند اگر مثل حر اهل اراده، همت و تفکر و تصمیم باشند.

درباره نویسنده

سید علی اصغر علوی، متولد سال ۱۳۶۶، شاعر، نویسنده، خطیب، مدرس حوزه، طنزپرداز، محقق و عاشوراپژوه، فعال فرهنگی و رسانه‌ای است.

وی دانش‌آموخته دوره کارشناسی ارشد دانشگاه امام صادق در رشته معارف اسلامی و مدیریت و همچنین طلبه سطح چهار مرکز تخصصی قرآن امام علی بن ابیطالب در رشته قرآن و علوم انسانی با گرایش مدیریت است.

او پژوهشگر حوزه عاشورا با تکیه بر مسائل مدیریت است و در این حوزه آثاری را از سال ۱۳۸۵ تاکنون به چاپ رسانده است. عنوان پایان‌نامه ارشد وی، «طراحی الگوی رهبری با الهام از گفتگوهای امام حسین علیه‌السلام در مسیر کربلا» است.

سید علی اصغر علوی یکی از نویسندگان پرکار انتشارات سدید است و آثار متعددی کتاب، اغلب با موضوعات عاشوراپژوهی به رشته تحریر درآورده است.